ABC Emerytur

Zasady systemu emerytalnego
Wysokość składek na ubezpieczenie społeczne
Stopy procentowe składek
Przepływ składek na ubezpieczenie emerytalne
Limitowana wysokość składki
Zasady funkcjonowania otwartego funduszu emerytalnego
Indywidualny rachunek w OFE
Jednostka rozrachunkowa
Adresy stron internetowych instytucji związanych z rynkiem OFE

Zasady systemu emerytalnego

Reforma systemu ubezpieczeń społecznych, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku, wprowadziła szereg zmian w funkcjonowaniu systemu emerytalnego. Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie "trójfilarowego" systemu zabezpieczenia emerytalnego. Dwa pierwsze filary systemu mają charakter obowiązkowy, a trzeci filar stanowi formę dobrowolnego oszczędzania. I filarem zreformowanego systemu ubezpieczeń społecznych określa się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Otwarte fundusze emerytalne (OFE) tworzą II filar, natomiast wszystkie pozostałe formy długoterminowego oszczędzania na dodatkową emeryturę (np. pracownicze programy emerytalne, ubezpieczenia na życie z opcją inwestycyjną, fundusze inwestycyjne, lokaty bankowe, inwestycje giełdowe etc.) nazywamy III filarem. W przypadku każdego filaru reformy wprowadzono zasadę indywidualnego oszczędzania. Każdy ubezpieczony ma indywidualny rachunek, na którym zapisywane są wpłacone składki. Opłacanie składek w I i w II filarze jest obowiązkowe, a ich nieopłacenie przez płatnika składek stanowi wykroczenie. Nowy system emerytalny daje wiele korzyści, z których najważniejszą jest zależność pomiędzy wysokością płaconych składek emerytalnych a wielkością przyszłej emerytury. Przystąpienie do OFE jest obowiązkowe dla wszystkich ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1968 roku. Osoby te nie mogą gromadzić składek jedynie w I filarze. Podstawowym sposobem przystąpienia do OFE jest zawarcie umowy o członkostwo z wybranym przez siebie funduszem. Osoby urodzone po 31 grudnia 1968 roku powinny zawrzeć umowę z OFE w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Niezawarcie umowy o członkostwo przez te osoby spowoduje przydzielenie ich do OFE w drodze losowania przeprowadzanego przez ZUS.

Ubezpieczeni, którzy urodzili się przed 1 stycznia 1969 roku, z wyjątkiem osób pobierających emeryturę, mogą na swój wniosek przystąpić - poprzez zawarcie umowy - do wybranego OFE. Obecnie osoby urodzone przed 1 stycznia 1969 r. mogą przystąpić do OFE, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:

nie podlegały obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w 1999 roku,
zawarły umowę o członkostwo w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku ubezpieczenia,
w dniu powstania obowiązku ubezpieczenia nie ukończyły 50 lat.

Jeśli osoby te nie dokonają wyboru otwartego funduszu emerytalnego, w przyszłości będą otrzymywały emeryturę wyłącznie z ZUS-u.

Wysokość składek na ubezpieczenie społeczne

Wysokości składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe wyrażone są w formie stopy procentowej, jednakowej dla wszystkich ubezpieczonych. Stopa procentowa składek na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana dla poszczególnych płatników składek i ustalana w zależności od poziomu zagrożeń zawodowych i skutków tych zagrożeń.

Stopy procentowe składek wynoszą:

na ubezpieczenie emerytalne - 19,52% podstawy wymiaru,
na ubezpieczenie rentowe - 6,00% podstawy wymiaru,
na ubezpieczenie chorobowe - 2,45% podstawy wymiaru.
na ubezpieczenie wypadkowe - od 0,40% do 8,12% podstawy wymiaru (stopa procentowa składek na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana dla poszczególnych płatników składek i ustalana w zależności od poziomu zagrożeń zawodowych i skutków tych zagrożeń).

Co do zasady, podstawę wymiaru składki stanowią przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych i stypendium wypłacanych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy.

Przepływ składek na ubezpieczenie emerytalne

W nowym systemie emerytalnym składkę na ubezpieczenie emerytalne, w zależności od podstawy ubezpieczenia, finansują z własnych środków sami ubezpieczeni, płatnicy składek albo ubezpieczeni i płatnicy składek łącznie. Na przykład w równych częściach finansują składki na ubezpieczenie emerytalne pracownika - pracodawca i pracownik, z tym że to na pracodawcy ciąży obowiązek ich odprowadzenia do ZUS. Wysokość składki na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52% podstawy wymiaru. Część składki na ubezpieczenie emerytalne pochodząca ze składki ubezpieczonego, wynosząca 7,3% podstawy wymiaru składki, odprowadzana jest przez ZUS do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego.

Limitowana wysokość składki

Jeżeli przychód ubezpieczonego stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w danym roku przekroczy 30-krotność prognozowanego na ten rok przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, od nadwyżki ponad tę kwotę nie pobiera się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, do końca tego roku kalendarzowego. Ograniczenie to nie ma zastosowania przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe.

Tabela maksymalnych kwot, od których odprowadzane były składki na ubezpieczenia emerytalne w poszczególnych latach.

Rok	30 krotność średniej miesięcznej płacy w złotych	Maksymalna składka do OFE w złotych
2010	94 380,00	6 889,74
2009	95 790,00	6 992,67
2008	85 290,00	6 226,17
2007	78 480,00	5 729,04
2006	73 560,00	5 369,88
2005	72 690,00	5 306,37
2004	68 700,00	5 015,10
2003	65 850,00	4 807,05
2002	64 620,00	4 717,26
2001	62 940,00	4 594,62
2000	54 780,00	3 998,94
1999	50 375,22	3 677,39

Zasady funkcjonowania otwartego funduszu emerytalnego

Istotą działalności otwartych funduszy emerytalnych jest gromadzenie i inwestowanie środków pieniężnych członków OFE z przeznaczeniem na wypłatę członkom funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego. Środki pieniężne trafiają do OFE poprzez ZUS w postaci części składek na ubezpieczenie emerytalne: do OFE trafia 7,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne. Istnieje obowiązek przynależności do funduszu dla każdej osoby objętej ubezpieczeniem społecznym urodzonej po 31 grudnia 1968 r. Osoby, które nie wybrały funduszu są przypisywane do funduszu w drodze losowania, które organizuje ZUS. Członek funduszu może zdecydować o zmianie funduszu - oznacza to przeniesienie do nowego funduszu zgromadzonych środków w drodze tzw. wypłaty transferowej. Otwarte fundusze emerytalne są zarządzane przez powszechne towarzystwa emerytalne (PTE) - podmioty prywatne działające w formie spółek akcyjnych. Zarówno OFE, jak i zarządzające nimi PTE, podlegają nadzorowi państwa - właściwym organem nadzoru jest Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). Obowiązkiem funduszu emerytalnego zapisanym w ustawie jest lokowanie aktywów, z zastrzeżeniem zapewnienia maksymalnego stopnia bezpieczeństwa i rentowności dokonywanych lokat.

Indywidualny rachunek w OFE

Osobie, która zawarła umowę o członkostwo, otwarty fundusz emerytalny otwiera indywidualny rachunek. Od tej pory część składki na ubezpieczenie emerytalne równe 7,3% wynagrodzenia danej osoby jest przekazywane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na rachunek w Funduszu i tam jest zapisywana. Składki są przekazywane do otwartego funduszu emerytalnego począwszy od najbliższej płatności składek na ubezpieczenie emerytalne, dokonanej po otrzymaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych od otwartego funduszu emerytalnego zgłoszenia rejestracji umowy o członkostwo (warunkowanej pozytywnym jej potwierdzeniem przez ZUS).

Jednostka rozrachunkowa

Wszystkie oszczędności zgromadzone w OFE są podzielone na jednostki rozrachunkowe. Składki wpłacane do OFE, po potrąceniu opłaty od składki są przeliczane na jednostki rozrachunkowe według wartości jednostki w dniu wpływu składki. Następnie, jednostki rozrachunkowe są zapisywane na rachunku Członka Funduszu. Posługiwanie się jednostkami rozrachunkowymi umożliwia policzenie w prosty sposób, jaka jest wartość oszczędności emerytalnych zgromadzonych na rachunku w OFE. Wystarczy pomnożyć liczbę posiadanych jednostek rozrachunkowych przez bieżącą wartość jednostki rozrachunkowej.

Wysokość przyszłej emerytury zależy od kwoty składek, które wpłyną na indywidualny rachunek Członka OFE, od efektywności inwestowania tych pieniędzy przez OFE oraz od wysokości opłat pobieranych przez PTE. W interesie członków funduszy leży więc, żeby wartość jednostki rosła dynamicznie, ale co ważniejsze - systematycznie. Nie oznacza to, że konieczne jest codzienne śledzenie wartości jednostki, jak robi się to, np. przy inwestycjach na giełdzie. Członkostwo w funduszu emerytalnym ma charakter długoterminowy, a więc ważniejsze są zmiany wartości jednostek w długim terminie. Najważniejszymi wyznacznikami efektywności oszczędzania w OFE są tzw. stopy zwrotu, czyli zyski, jakie OFE osiągają w wyniku zarządzania pieniędzmi powierzonymi im przez przyszłych emerytów. W związku z powyższym przyszły emeryt powinien sprawdzać, jak radzi sobie OFE, do którego należy z pomnażaniem wpływających do niego składek. Oficjalne informacje na ten temat ogłasza dwa razy w roku Komisja Nadzoru Finansowego. Oblicza ona (na koniec marca i września), jaka była tzw. stopa zwrotu funduszy za okres 3 ostatnich lat. Podaje też do wiadomości minimalną wymaganą stopę zwrotu, jaką muszą osiągnąć wszystkie działające OFE. Fundusz, któremu to się nie uda, musi dopłacić swoim klientom z własnych środków. Trzeba pamiętać, że osiągane obecnie wyniki nie gwarantują, że będą się one powtarzać w przyszłości.